Αναλυτικά, η χρονολογική ιστορική εξέλιξη των θεσµών της Αυτοδιοίκησης, από την
επανίδρυση του νέου Ελληνικού Κράτους µέχρι και το τελευταίο νομοσχέδιο (Καλλικράτης) είναι η εξής:
1821: Οι πρώτοι διοικητικοί σχηµατισµοί που εµφανίζονται είναι οι τοπικές
διοικήσεις, οι οποίες συγκροτούνται και οργανώνονται παράλληλα µε τις
πολεµικές επιχειρήσεις κατά Επαρχίες. Αυτά τα επαρχιακά διοικητικά
σώµατα ονοµάζονται Εφορίες ή Επαρχιακές ∆ηµογεροντίες.
Ψηφίζονται ή επικυρώνονται ο ∆ιοικητικός Οργανισµός της ∆υτικής
Ελλάδας, ο Καταστατικός Οργανισµός µε τον τίτλο ‘Νοµική ∆ιάταξη της
Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος’ και ο Οργανισµός της Πελοποννησιακής
Γερουσίας (τοπικά Συντάγµατα).
1822: Καθιερώνεται η Επαρχία ως περιφερειακή διοικητική µονάδα, µε
επικεφαλής το διοριζόµενο έπαρχο, εντολοδόχο και αντιπρόσωπο της
εθνικής εξουσίας από την οποία διοριζόταν (Ν.12/30-4-1822). Κάθε
Επαρχία χωριζόταν σε πόλεις και χωριά.
1823: Με το ψήφισµα της 30ής Μαρτίου 1923 της Β΄ Εθνικής Συνέλευσης
διαλύθηκαν οι Γερουσίες Πελοποννήσου και ∆υτικής Στερεάς Ελλάδας
και ο Οργανισµός Ανατολικής Χέρσου Ελλάδας.
1825: Η Γ΄ Εθνική Συνέλευση κατάρτισε το ‘Πολιτικό Σύνταγµα’ της Ελλάδας,
µε το οποίο καθορίζονται οι αρµοδιότητες του κυβερνήτη και των
επικεφαλής των έξι Γραµµατειών (Υπουργείων) που συστήθηκαν.
1828: Ο Ιωάννης Καποδίστριας αναλαµβάνει τη διακυβέρνηση. Καταργείται το
Υπουργικό Συµβούλιο και συνίσταται η Γραµµατεία του Κράτους. Στην
περιφερειακή διοίκηση επέρχονται σηµαντικές µεταρρυθµίσεις.
Καθιερώνεται µε το Νόµο της 13ης Απριλίου 1928 το σύστηµα διοίκησης
των Έκτακτων Επιτροπών. Η επικράτεια διαιρέθηκε σε 7 Τµήµατα
(µεγάλες διοικητικές Περιφέρειες). Οι επίτροποι είναι εντολοδόχα όργανα
του Κυβερνήτη. Ενισχύεται το σύστηµα των δηµογερόντων και
καθιερώνεται σύστηµα εκλογής-ανάδειξής τους, που βασίζεται στη
εµπιστοσύνη των πολιτών (κοινοτική διοίκηση).
1833-1834: Άφιξη του Όθωνα. Η διοίκηση ασκείται σε µεγάλο βαθµό από τους
Βαυαρούς, οι οποίοι είναι εµπνευστές των πρώτων πολιτειακών
σχηµατισµών του ανεξάρτητου πλέον ελληνικού κράτους. Εκδίδεται το
∆ιάταγµα της 3ης Απριλίου 1833 περί σχηµατισµού των Γραµµατειών, µε
το οποίο οργανώνεται για πρώτη φορά η κεντρική δηµόσια διοίκηση.
Συστήνονται 7 Γραµµατείες, που αργότερα µετονοµάστηκαν Υπουργεία.
Με άλλο ∆ιάταγµα ρυθµίζονται θέµατα διαίρεσης του Βασιλείου και
διοίκησης των ∆ιαµερισµάτων. Κατονοµάζονται οι Νόµοι και οι Επαρχίες
και καθορίζεται η εδαφική τους περιοχή. Οι Νοµάρχες και οι ΄Επαρχοι
αναλαµβάνουν τη διοικητική διεύθυνση. Προβλέπονται και αιρετά
συλλογικά όργανα, τα νοµαρχιακά και επαρχιακά συµβούλια, για την
υποβοήθηση του έργου του νοµάρχη και του επάρχου. Η εκλογή των
µελών τους γινόταν από τους πολίτες. Μπορεί συνεπώς να λεχθεί ότι
καθιερώνεται για πρώτη φορά στο ανεξάρτητο Ελληνικό κράτος η
Νοµαρχιακή Αυτοδιοίκηση. Εκδίδεται το από 27/12/1833-10/1/1834
διάταγµα περί Συστάσεως των ∆ήµων και εφαρµόζονται, επίσης για
πρώτη φορά, ο θεσµός της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Κάθε χωριό που έχει
τουλάχιστον 300 κατοίκους µπορεί να σχηµατίζει ∆ήµο µε δική του
δηµοτική αρχή.
1836: Καθιερώνεται νέο σύστηµα περιφερειακής διοίκησης. Με το ∆ιάταγµα
περί ∆ιοικητικού Οργανισµού (20 Ιουνίου 1836) διατηρήθηκε η διαίρεση
της επικράτειας σε Νοµούς και Επαρχίες αλλά καταργήθηκε η
Νοµαρχιακή Αυτοδιοίκηση. Συνιστώνται 30 διοικήσεις και 18
υποδιοικήσεις µε ισάριθµες θέσεις διοικητών και υποδιοικητών, οι οποίοι
είναι όργανα της κεντρικής εξουσίας.
1840-1842: Με το Νόµο 16/18 Σεπτεµβρίου 1840 µειώνεται ο αριθµός των ∆ήµων από
700 σε 250, έπειτα από αίτηµα των κατοίκων, λόγω των προβληµάτων
δυσλειτουργίας που αντιµετώπιζαν.
1845: Ψηφίζεται ο Νόµος ΚΕ της 5ης ∆εκεµβρίου 1845 περί διαίρεσης των
νοµαρχιακών και επαρχιακών αρχών και επανέρχεται η Νοµαρχιακή
διοίκηση µε Νοµάρχη και Νοµαρχιακά Συµβούλια. Σε εκτέλεση του νόµου
αυτού εκδίδεται το από 5-12-1845 ∆ιάταγµα για τα καθήκοντα των
Νοµαρχών και της Υπηρεσίας τους και εµφανίζεται έτσι η πρώτη
ουσιαστική εκδήλωση για την εφαρµογή αποκεντρωτικού συστήµατος
στην κρατική διοίκηση.
1846: Ψηφίζεται ο Νόµος ΛΓ΄ της 3ης Ιουνίου περί Οργανισµού των
Υπουργείων, µε τον οποίο διατηρούνται οι γραµµατείς και καθιερώνεται
επισήµως ο όρος ‘Υπουργείο’.
1863-1864: Ψηφίζεται από τη Β΄ Συνέλευση των Αθηνών το ‘Σύνταγµα της Ελλάδος’
του 1864. Το άρθρο 27 ορίζει: « Η εκτελεστική εξουσία ανήκει εις τον
βασιλέα, ενεργείται δε δια των παρ’ αυτού διοριζοµένων υπευθύνων
υπουργών». Στο άρθρο 105 ορίζεται εξάλλου ότι «Η εκλογή των
δηµοτικών αρχών θέλει γίγνεσθαι δι΄αµέσου καθολικής και µυστικής δια
σφαιριδίων ψηφοφορίας».
1887: Το θέµα της αποκέντρωσης της δηµόσιας διοίκησης έρχεται στην
επικαιρότητα µε δύο χαρακτηριστικές τάσεις: α) να καθιερωθούν αιρετά
συλλογικά όργανα διοίκησης του Νοµού παράλληλα µε το Νοµάρχη, β) να
καταργηθεί η επαρχιακή διοίκηση. Ψηφίζεται ο Νόµος ΑΦΞΑ/27-5-1887,
ο οποίος καταργεί πράγµατι την επαρχιακή διοίκηση, ενώ µε το Νόµο
ΑΦΝΓ/28-7-1887 αναγνωρίζεται ο Νοµός ως Νοµικό Πρόσωπο και
προβλέπεται η σύσταση Νοµαρχιακού Συµβουλίου σε κάθε Νοµό, στο
οποίο ανατίθεται η εποπτεία των ∆ήµων.
1891: Με το Νόµο ΑΩΟΧ/1-1-1891 καταργείται ο θεσµός των Νοµαρχιακών
Συµβουλίων και επαναφέρεται η Επαρχιακή διοίκηση, µε το αιτιολογικό
ότι είναι ο θεσµός που προσαρµόζεται ευκολότερα στην ελληνική
πραγµατικότητα.
1899: Ψηφίζεται ο Νόµος ΒΧΕ/8-7-1799 περί Νοµών και των διοικήσεων
αυτών. Προβλέπονται τα Νοµαρχιακά Συµβούλια του 1887, ενώ
παραχωρούνται στα συλλογικά όργανα διοίκησης του Νοµού ευρύτατες
και αποφασιστικές αρµοδιότητες, που αφορούν δραστηριότητες στο
γεωργικό τοµέα, στην κτηνοτροφία και στην εκπαίδευση. Παραχωρούνται
και οικονοµικοί πόροι. Ρυθµίζονται θέµατα εποπτείας και ελέγχου των
αποφάσεων.
1909-1911: Το 1910 αυξάνεται σηµαντικά ο αριθµός των Υπουργείων. Με την
αναθεώρηση του Συντάγµατος του 1911 διακηρύσσεται µεταξύ άλλων η
αναµόρφωση του θεσµού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και η µεταρρύθµιση
του δηµοτικού σχηµατισµού.
1912: Ψηφίζεται ο Νόµος ∆ΝΖ/1912 ‘Περί συστάσεως ∆ήµων και Κοινοτήτων’.
Η χρονιά αυτή χαρακτηρίστηκε βασικός σταθµός για την Τοπική
Αυτοδιοίκηση. Εγκαθιδρύθηκε επισήµως ως διοικητική περιφέρεια η
Κοινότητα. ∆ίνεται µεγάλη αυτονοµία και περιορίζεται ο έλεγχος
σκοπιµότητας των πράξεων των ∆ηµοτικών και Κοινοτικών Συµβουλίων.
Η Κοινότητα αποτελεί πλέον αυθύπαρκτο τοπικό οργανισµό, που έχει δική
του έκταση και περιουσία. Ο συγκεντρωτισµός διασπάται, οι πολίτες
µπορούν να έχουν ενεργό ανάµειξη στα κοινά.
1913-1914: Απελευθερώνονται οι βόρειες ελληνικές περιοχές και τίθεται το θέµα της
πολιτικής τους διοίκησης. Με τους Νόµους ∆ΡΛ∆/1913 και 524/1914
επαναφέρεται ο θεσµός των Γενικών ∆ιοικήσεων. Η Μακεδονία, η
Ήπειρος και τα νησιά του Αιγαίου (νέες Γενικές ∆ιοικήσεις) µπορούν να
υποδιαιρεθούν και σε Υποδιοικήσεις.
1923: Επανέρχεται το ζήτηµα της καθιέρωσης Β΄ βαθµού Αυτοδιοίκησης. Στο
Ν.∆. της 9ης-10ης Μαϊου 1923 ‘Περί διοικήσεως των Νοµών’
προβλέπεται ότι ο Νοµός είναι αυτοδιοικούµενος τοπικός οργανισµός µε
ίδια νοµική προσωπικότητα ∆ηµοσίου ∆ικαίου. Όργανα του Νοµού είναι ο
Νοµάρχης, το Νοµαρχιακό Συµβούλιο και η Νοµαρχιακή Επιτροπή. Τα
µέλη του Νοµαρχιακού Συµβουλίου εκλέγονται από το λαό κάθε
τετραετία, η Νοµαρχιακή Επιτροπή εκλέγεται από το Νοµαρχιακό
Συµβούλιο και ο Νοµάρχης είναι το εκτελεστικό όργανο του Νοµού.
1927: Με το Σύνταγµα του 1927 θεσπίζεται η Αυτοδιοίκηση δύο βαθµίδων, κατ’
ελάχιστο όριο, και ορίζεται ως πρώτη βαθµίδα η Κοινότητα. Γίνεται
αναφορά στη διαίρεση του κράτους κατά Περιφέρειες ευρύτερης εδαφικής
έκτασης, αυτής των ∆ήµων και των Κοινοτήτων. Περιορίζεται η εποπτεία
του κράτους.
1929: Με το Νόµο 4249/1929 προβλέπεται η συµµετοχή εκπροσώπων των
επαγγελµατικών οργανώσεων στο Νοµαρχιακό Συµβούλιο.
1936-1938: Με τον Αναγκαστικό Νόµο 44/1936 συγκροτείται οργανισµός µε τον τίτλο
‘∆ιοίκησις Πρωτευούσης’. Έχει δικαιοδοσία στους ∆ήµους και στις
Κοινότητες που προήλθαν από τους ∆ήµους Αθηναίων και Πειραιώς και
εξουσίες όµοιες µε εκείνες του Υπουργείου Εσωτερικών.
1944: Οι ιδέες του νεοελληνικού ∆ιαφωτισµού και της Φιλικής Εταιρείας, το
ριζοσπαστικό κίνηµα (Φιλάρετος, Χοϊδάς) και οι αστικές δηµοκρατικές
αναζητήσεις δένονται µε το σοσιαλιστικό κίνηµα, σύνθεση των οποίων
αποτελούν οι κοινωνικοί προσδιορισµοί της Εθνικής Αντίστασης.
Κατά το ψήφισµα των Κορυσχάδων της 27ης Μαίου 1944 (το Σύνταγµα
της ελεύθερης αντιστασιακής Ελλάδας ), ‘όλες οι εξουσίες πηγάζουν από
το λαό και ασκούνται από το λαό’, ενώ στον Κώδικα της Τοπικής
Αυτοδιοίκησης της ΠΕΕΑ (Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης)
της 7/8/1944 η Αυτοδιοίκηση αναγνωρίζεται ως θεµελιώδης θεσµός του
δηµοσίου βίου των Ελλήνων. Κατά τον Κώδικα της ΠΕΕΑ το διοικητικό
σύστηµα της χώρας διαµορφώνεται σε τρία επίπεδα: ∆ήµος-Κοινότητα
(Α΄ βαθµίδα), Επαρχία (Β΄ βαθµίδα), Περιοχή (Γ΄ βαθµίδα).
Ενδεικτικές όσο και χαρακτηριστικές του πνεύµατος που διαπερνά τον
Κώδικα είναι ορισµένες αρµοδιότητες που προβλέπονται για τις δύο
πρώτες Βαθµίδες.
- Για την Α΄ Βαθµίδα, το Κοινοτικό Συµβούλιο:
α) Φροντίζει για τη βελτίωση και την εξασφάλιση της υγείας του χωριού
και τη µόρφωση του λαού.
Β) Οργανώνει Υπηρεσίες κοινωνικής ωφελείας (φωτισµού, ύδρευσης,
συγκοινωνίες κ.λ.π.) που µπορούν να έχουν προνοµιακό χαρακτήρα .
- Για τη ∆εύτερη Βαθµίδα, το Επαρχιακό Συµβούλιο µεριµνά:
α) Για τη διαχείριση της περιουσίας και τη δηµιουργία πόρων της
Επαρχίας.
β) Για την εκτέλεση των δηµοσίων έργων και την ανάπτυξη των
πλουτοπαραγωγικών πηγών.
γ) Για τη δηµόσια υγεία.
1949-1955: Καθιερώνεται ο θεσµός του επί θητεία Νοµάρχη. Συνίσταται το
Υπουργείο Συντονισµού και δηµοσιεύεται ο καταστατικός νόµος των
δηµοσίων υπαλλήλων. Με τον Αναγκαστικό Νόµο 1811/55
αναµορφώνεται το φορολογικό σύστηµα των ΟΤΑ και τίθεται σε ισχύ ο
κώδικας κατάστασης δηµοτικών και κοινοτικών υπαλλήλων. Με το Νόµο
2888/54 ψηφίζεται ο νέος ∆ηµοτικός και Κοινοτικός Κώδικας.
Εφαρµόζεται ο Ν.3200/55 ‘Περί διοικητικής αποκέντρωσης’, ο οποίος
διευρύνει το ρόλο και τις αρµοδιότητες του Νοµάρχη και συστήνει σε
κάθε Νοµαρχία ίδιο Νοµικό Πρόσωπο ∆ηµοσίου ∆ικαίου µε την επωνυµία
‘Νοµαρχιακό Ταµείο’.
1974-1980: Ψηφίζεται το Σύνταγµα του 1975. Οι διατάξεις του για τη ∆ιοίκηση και
την Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι βελτιωµένες σε σύγκριση µε τις
συνταγµατικές ρυθµίσεις προηγούµενων. Η Περιφερειακή ∆ιοίκηση είχε
ως αποστολή τον περιφερειακό προγραµµατισµό, το συντονισµό και την
εποπτεία του έργου του νοµάρχη. Οι Νοµαρχίες έχουν αποκλειστικά
διοικητικό έργο. Μετά την παρέλευση διετίας καταργούνται οι
Περιφερειακές ∆ιοικήσεις. Με το Ν.∆. 1147/72 δηµιουργούνται στο Νοµό
Αττικής τέσσερα Νοµαρχιακά ∆ιαµερίσµατα.
1967-1973: Με το Ν.∆. 957/1971 συνιστώνται επτά Περιφερειακές ∆ιοικήσεις µε
επικεφαλής υπαγόµενο στον υπουργό Εσωτερικών η κρατική επ’ αυτών
εποπτεία, η οποία όµως «δεν πρέπει να παρεµποδίζει την πρωτοβουλία και
την ελεύθερη δράση τους». Το κράτος αναλαµβάνει την ευθύνη για την
εξασφάλιση των αναγκαίων πόρων, χρηµατοδοτώντας τους ΟΤΑ από τον
κρατικό προϋπολογισµό. Με το Νόµο 108/75 συνιστώνται τα Επαρχεία
Καλύµνου, Καρπάθου, Κω και Λήµνου.
1981-1989: Για πρώτη φορά προβλέπονται (και λειτουργούν) Συνοικιακά Συµβούλια,
Λαϊκές Συνελεύσεις και εκλέγονται πάρεδροι στους µικρούς συνοικισµούς
(Ν.1270/82), Επαρχιακά Συµβούλια, ∆ηµοτικές και ∆ηµοσυνεταιριστικές
Επιχειρήσεις, προγραµµατικές συµβάσεις προβλέπονται µε το
Νόµο1416/84. Με το Νόµο 1518/85 ιδρύεται η Ελληνική Εταιρεία
Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ) ως τεχνικός σύµβουλος
των ΟΤΑ. Με το Νόµο 1622/86 προβλέπεται η καθιέρωση Β΄Βαθµού
Αυτοδιοίκησης. Την περίοδο αυτή δίνονται κίνητρα για εθελοντική
συνένωση µικρών Κοινοτήτων σε βιώσιµους ∆ήµους, ενώ εκχωρούνται
πόροι από την κεντρική διοίκηση στους ΟΤΑ σε ποσοστό φόρων και
τελών υπέρ του ∆ηµοσίου
1990-1993: Η οικουµενική κυβέρνηση ψηφίζει το Νόµο 1878/90 για τη Β΄βάθµια
Αυτοδιοίκηση. Η εφαρµογή των διατάξεων για την ανάδειξη των αιρετών
αντιπροσώπων της Β΄βάθµιας Αυτοδιοίκησης αναστέλλεται από την
κυβέρνηση της Νέας ∆ηµοκρατίας.
1994: Με τους Νόµους 2218 και 2240 προβλέπεται η λειτουργία Νοµαρχιακών
Αυτοδιοικήσεων και τριών διευρυµένων Νοµαρχιακών Αυτοδιοικήσεων
(Αθήνας- Πειραιά, Έβρου-Ροδόπης, ∆ράµας-Καβάλας-Ξάνθης). Τον
Οκτώβριο του ίδιου χρόνου, µαζί µε τις δηµοτικές εκλογές γίνονται και οι
εκλογές για την ανάδειξη Νοµαρχών και Νοµαρχιακών Συµβουλίων.
1994-2005: Με σειρά νοµοθετηµάτων γίνονται διαρκείς αλλαγές και ανταλλαγές
αρµοδιοτήτων µεταξύ των δύο βαθµίδων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και
την κεντρική κρατική εξουσία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου